poniedziałek, 13 lipca 2015

Ubiór starożytny - Egipcjanki

Nie czuję się ekspertem w dziedzinie historii ubioru. Miałam tylko trochę wykładów na studiach - nic wielkiego. Moja wiedza bez wątpienia jest niepełna, ale pewnie i tak większa od przeciętnego zjadacza chleba. Osoby nie znające tematu może jednak zainteresują informacje, które przedstawię. Zanim przejdę do tematu chcę zaznaczyć, że miałam te wykłady ze wspaniałą choć czasem srogą, Panią Profesor. Jest to o tyle ciekawe, że jest ona wielką wielbicielką starożytnego Egiptu (także Grecji i Rzymu). Wielokrotnie odwiedzała Egipt, nie tylko muzea, także miejsca, gdzie przeciętny turysta nie wejdzie. Jej wykłady opierały się na źródłach ikonograficznych. To znaczy, wszelkie stroje i dodatki musiały mieć oparcie na zasadzie istniejącego źródła, czyli malarstwa lub rzeźby. Takie źródła przedstawię Wam poniżej.


W swoich opisach skupię się przede wszystkim na arystokratkach (o panach będzie w kolejnym wpisie), bo to głównie one są przedstawiane w sztuce. Kobiety z niższych warstw społecznych nosiły ubiory takie same w kroju (lub podobne, zwykle krótsze), ale skromniejsze, z gorszych, mniej delikatnych tkanin, a biżuteria jeśli się pojawiała była wykonana z tworzyw dostępnych dla danej kobiety. Wszystkie ubiory były wykonywane z lnu, który uważano za czystą tkaninę (czasem dodatki były wełniane lub jedwabne).

Starożytny Egipt możemy podzielić na trzy okresy: Starego Państwa, Średniego Państwa i Nowego Państwa. Nie będę Wam rzucała wiekami i datami, bo nie o tym chcę pisać, możecie sprawdzić daty w odpowiednich źródłach. Jak wiecie Egipt to gorąca kraina, teraz bardziej pustynna niż kiedyś (przed wiekami była bardziej zielona). Słońce jednak paliło wtedy podobnie jak obecnie. W kulturze egipskiej często pojawiały się symbole. Głównie były to zwierzęta, ale także kolory miały określone znaczenie: czerń - żyzna gleba nilowa, błękit - wody Nilu, czerwień - piaski pustyni, zieleń - dolina Nilu, żółty, złoty - wieczność. Te odniesienia i symbole zwykle pojawiały się w ubiorach oraz w makijażu. Makijaż pełnił funkcję nie tylko ozdobną, ale i ochronną zwłaszcza delikatnych okolic oczu.


SUKNIA TYPU FUTERAŁ
Obcisła suknia z Okresu Starego Państwa, ale równie popularna w Średnim i Nowym Państwie. Ubiór wręcz kultowy - to w tej sukni przedstawiano zawsze boginie. Suknia była obcisła, długa prawie do kostek. Posiadała ramiączka, które różniły się w danych okresach - raz przykrywały biust i tworzyły trójkątny dekolt na biuście (ładnie eksponowało to naszyjnik pektorał), a innym razem były dłuższe (wtedy suknia zaczynała się pod biustem i go nie przykrywała). Była lniana i jednobarwna (biała, żółta, czerwona). Zdarzało się, że była wzorzysta - wzory zawsze były związane z naturą tzn. wzory piór, łuski krokodyla. Górna i dolna krawędź mogły być wykończone ozdobnymi pliskami.


Portret Senetnofret - góra sukni wskazuje na suknię typu futerał; szerokie ramiączka rozszerzają się tworząc trójkątny dekolt; na szyi naszyjnik useh


Książę Rahotep z małżonką Nofret - biała obcisła suknia, nie jest to kalasiris, Nofret jest okryta szalem; naszyjnik useh, opaska na głowie i peruka wskazująca na okres Starego Państwa; dama ma jaśniejszą karnację niż jej mąż


Figurka kobiety z koszykiem na głowie - przykład sukni z pierzastym wzorem, suknia zaczyna się tuż pod biustem i jest podtrzymywana przez szerokie ramiączka tworzące trójkątny dekolt, naszyjnik useh


Rzeźba kapłanki Tuji - suknia z węzłem; w tym przypadku słyszałam dwie różne wersje: że to suknia typu futerał albo wiązana suknia kalasiris; warto zwrócić uwagę, że rzeźby postaci przedstawiano albo siedzące albo stojąco-kroczące, wspomnę o tym w kolejnym wpisie; na szyi widać naszyjnik useh; warto też przyjrzeć się dokładnie odwzorowanej fryzurze


Horemheb wręczający dwie czarki Izydzie - jak przystało bogini nosi suknię typu futerał na ramiączkach, w kolorze czerwonym; naszyjnik useh na szyi, opaska na włosach


NASZYJNIK PEKTORAŁ
Jak wspomniałam często był noszony do sukni typu futerał. Składał się z ozdobnej, wełnianej plisy zwanej borta, a na niej zawieszano metalowy naszyjnik. Metalowa część posiadała motyw skarabeusza i motyw stojących kobr. Oba motywy miały charakter ochronny. Podobne pektorały nosili mężczyźni, ale doczepione do paska.


Córki Dżehuihotepa w El-Barsza - naszyjnik pektorał bardzo ładnie wkomponowuje się w trójkątny dekolt; suknia typu futerał z ramiączkami odsłaniającymi biust


NASZYJNIK USEH
Najbardziej popularny naszyjnik egipski, pojawił się w okresie Starego Państwa. Noszono go zarówno do wąskiej sukni jak i do kalasiris. Był to wielowarstwowy naszyjnik z paciorków (kamieni, ziaren itd. w zależności na jaki luksus mogła sobie pozwolić kobieta). Przypominał szeroki kołnierz. Noszony także przez mężczyzn. Pojawia się bardzo często w źródłach ikonograficznych, więc nie będę ich ponownie wymieniała.


Popiersie królowej Nefretete - jedna z najsłynniejszych egipskich rzeźb, widoczny jest fragment naszyjnika useh


Mistyczne zjednoczenie Seti I z boginią Hathor - bogini ma na szyi naszyjnik useh; na pewno zauważyliście, że jest ubrana we wzorzystą suknię typu futerał; warto obejrzeć suknię z dużego przybliżenia - jest pełna maleńkich detali; ja zdołałam dojrzeć i rozpoznać sylwetki ptaków; bardzo ozdobna peruka


SUKNIA KALASIRIS
Suknia pojawiła się w okresie Nowego Państwa. Można ją nazwać bardziej szatą, bo czasem nosili ją także mężczyźni (lub coś o podobnym wyglądzie). Była długa, rozkloszowana, z szerokimi rękawami, trochę przypominającymi kimonowe. Trwale plisowana, wykonywana z bardzo delikatnej i przejrzystej tkaniny  mgiełki (lniana). Są różne przedstawienia tej szaty. Jednym razem wygląda, jakby była wiązana, innym razem jest luźna, czasem rękawy nie są szerokie. Ciężko mi było jednoznacznie stwierdzić czy to kalasiris czy szata do niej podobna. Zwykle kalasiris była przewiązywana w pasie podwójnie - od przodu do tył i do przodu. Do wiązania używano jedwabnego siath.


Boska małżonka Amona (Karamama) - jeśli spojrzymy na górną część stroju zauważamy rękawy charakterystyczne dla kalasiris, w przybliżeniu widać plisowanie tkaniny; z kolei dół sukni wskazuje na suknię typu futerał - w sztuce Egipskiej znajdujemy nietypowe dzieła, to do nich należy; dół sukni pokryty jest motywami ptasich piór; na szyi naszyjnik useh


Irinofer z małżonką - kolejny wyjątek w sztuce egipskiej, parę małżonków przedstawiono w białych perukach i z białymi paznokciami u dłoni i stóp, być może oznaczało to, że nie żyją; kobieta jest ubrana w suknię kalasiris; na szyi ma oczywiście naszyjnik useh; do opaski na włosach doczepiono kwiat lotosu


Scena w ogrodzie z Meritaton i Semenchkare - Księżniczka ubrana jest w przezroczyste kalasiris; w pasie przewiązana jest kolorową siath; na szyi naszyjnik useh; malowidło odbiega od tradycyjnego przedstawiania ludzi w sztuce egipskiej, bo powstało w okresie panowania Echnatona; faraon wprowadził bardzo kontrowersyjny jak na tamte czasy wzór przedstawiania ludzi - mieli być przedstawiani bardzo realistycznie, ze wszystkimi swoimi mankamentami urody; zaznaczano obwisłe brzuchy, głowy stały się bardziej podłużne (choć wątpię, aby wszyscy tak wyglądali :/); moim zdaniem bardzo romantyczne malowidło


Relief Echnatona z rodziną pod dyskiem słonecznym - ponownie możemy obserwować specyficzne przedstawianie ludzi w sztuce z okresu panowania Echnatona (brzuchy i głowy); królowa ma na sobie kalasiris


Uczta podczas święta Doliny z grobu Nebamona - na malowidle widzimy kobiety w sukniach kalasiris; każda pani ma także naszyjnik useh oraz opaskę we włosach; przyjrzyjcie się dziwnym elementom na głowach - to perfumowany wosk - wyjaśniłam to w dalszej części wpisu


Malowidła przedstawiające królową Nefertari (z czarkami, grająca w szachy, trzymana za rękę przez Izydę) - królowa Nefertari była przedstawiana w sukni kalasiris; zwykle miała też na głowie czepiec-sęp


CZEPIEC SĘP
Nakrycie głowy królowej Nefertari, nie jestem pewna czy nosiły go inne królowe, ale w malarstwie zwykle nosi go właśnie ta konkretna królowa. Czepiec miał charakter ochronny jak można przypuszczać. Warto zaznaczyć, że Egipcjanie wierzyli w ochronną moc takich symboli, symboli zwierzęcych; wierzyli, że cechy tych zwierząt przechodzą na nich (jak np. skarabeusze, kobry, sępy, lwy). Czepiec sęp miał kształt sępa z dwoma wysokimi piórami, pomiędzy nimi umiejscowiono dysk słoneczny.



W zasadzie jeśli chodzi o stroje kobiet to wszystko. Oczywiście pojawiały się inne elementy biżuteryjne. Zwrócę jednak uwagę na peruki. Kobiety goliły sobie głowy. W egipskim upale było to rozsądne rozwiązanie. Na głowy zakładały czarne, ochronne peruki (mężczyźni także). Peruki to element, który bardzo ułatwia rozeznanie w datowaniu dzieł sztuki. W okresie Starego Państwa peruki były proste, krótkie, bardzo obfite, z przedziałkiem na środku i często z opaskami. W okresie Średniego Państwa były dłuższe i wiązane wstążkami, a na końcach umieszczano okrągłe obciążniki. W okresie Nowego Państwa peruki znowu wydłużono. Tym razem preferowano falujące pasma i warkoczyki, a opaski ozdabiano kwiatami lotosu.

Czasem na niektórych malowidłach kobiety maja dziwne "stożki" na głowach. Tak naprawdę są to pachnidełka, olejki z woskiem, które umieszczano na perukach, aby powolutku się topiły i uwalniały piękny zapach.



Podsumowując. Egipcjanki nosiły przeważnie jedną z dwóch sukien: typu futerał lub kalasiris. Były jednokolorowe lub wzorzyste, zawsze wykonane z lnu. Jedynie dodatki i ozdoby jak np. paski były wykonywane w wełny i jedwabiu. Jeśli chodzi o biżuterię to podstawą był naszyjnik useh lub pektorał. Dodatkowo panie zakładały opaski na włosy, bransolety na ręce i kostki. Późniejsze królowe nosiły czepce w kształcie sępa. Obowiązkowa była także peruka.


Źródła ilustracji:

http://al-secco.blog.pl/files/2013/11/pos%C4%85gi-pary-ksi%C4%85%C5%BC%C4%99cej-Rahotepa-i-Nofret.jpg
https://classconnection.s3.amazonaws.com/649/flashcards/5673649/jpg/obraz1124-147066861DD1A748F2C.jpg
http://www.touregypt.net/images/touregypt/horemhebt1.jpg
http://podrozebezgranic.pl/wp-content/uploads/2011/04/nefretete.jpg
http://www.egiptologia.com/images/stories/arte/endetalle/seti-horus/foto01.jpg
http://blog.pikinini.pl/wp-content/uploads/2009/10/3.gif
http://farm4.static.flickr.com/3433/3724121343_d5f93ef66e.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Maler_der_Grabkammer_der_Nefertari_003.jpg/300px-Maler_der_Grabkammer_der_Nefertari_003.jpg
http://www.ancientluxor.com/TOMB%20PHOTOS/Nefertari%20with%20Isis.JPG
http://www.uned.es/geo-1-historia-antigua-universal/EGIPTO%20HISTORIA/nefertari2.JPG

Część zdjęć pochodzi z książki Sztuka Świata tom 1.

2 komentarze:

  1. Bardzo ciekawy wpis. Lubię takie, w ogóle historia mnie interesowała prawie od zawsze choć do dat głowy nie miałam :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję :)
      Daty niestety nie każdy lubi przyswajać. Odwracają uwagę od samego dzieła sztuki.
      Lubię sztukę Egipską, bo dość łatwo idzie zapamiętać i rozróżnić starsze dzieła od nowszych i przyporządkować je to Starego, Średniego lub Nowego Państwa :) Głównie na podstawie ubrań i peruk :)

      Usuń

Dziękuję za poświęcony mi czas i komentarze.
Pozdrawiam Iselle ;)